Një storie mbi pasivizimin e vendbanimit

Praktika e pasivizimit të vendbanimit në Serbi gjithnjë e më shpesh shihet përmes prizmit të standardeve ndërkombëtare të të drejtave të njeriut dhe të pakicave, veçanërisht në kontekstin e integrimeve evropiane. Edhe pse institucionet shtetërore e përkufizojnë këtë procedurë si masë administrative, pasojat e saj prekin drejtpërdrejt të drejtat e garantuara nga konventat ndërkombëtare që Serbia ka ratifikuar.

Sipas Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, si dhe Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike, shtetet janë të obliguara të sigurojnë qasje të barabartë në të drejtat themelore, pa diskriminim mbi baza kombëtare, etnike apo çfarëdo baze tjetër. Pasivizimi i vendbanimit, kur sjell humbjen e të drejtës së votës, dokumenteve personale dhe qasjes në mbrojtjen shëndetësore e sociale, vë në pikëpyetje respektimin e këtyre parimeve.

Kornizë veçanërisht e rëndësishme është Konventa Kornizë për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare e Këshillit të Evropës, e cila obligon shtetet të mbrojnë aktivisht identitetin dhe përfshirjen e plotë shoqërore të komuniteteve minoritare. Në raportet e organeve ndërkombëtare dhe organizatave joqeveritare është theksuar disa herë se pasivizimi në Serbi ka ndikim të pabarabartë mbi komunitetin shqiptar në Luginën e Preshevës, gjë që kërkon vëmendje shtesë dhe përgjigje institucionale.

Bashkimi Evropian në raportet e tij vjetore mbi progresin e Serbisë rregullisht thekson nevojën për përmirësimin e pozitës së pakicave kombëtare dhe garantimin e sigurisë juridike për të gjithë qytetarët. Edhe pse pasivizimi formalisht nuk është i ndaluar, pritet që çdo masë e tillë të jetë transparente, proporcionale dhe e shoqëruar me mjete efikase juridike për mbrojtje.

Në praktikë, megjithatë, qytetarët e prekur shpesh nuk kanë informacione të qarta mbi arsyet e pasivizimit, as mekanizma të thjeshtë për mbrojtjen e të drejtave të tyre. Kjo çon në situata ku vendimi administrativ merr karakterin e përjashtimit të përhershëm nga jeta publike, gjë që bie ndesh me parimet themelore të një shoqërie demokratike.

Çështja e pasivizimit të vendbanimit kështu tejkalon kuadrin e një procedure të brendshme administrative dhe shndërrohet në test të përkushtimit të Serbisë ndaj detyrimeve ndërkombëtare. Pa një harmonizim të qartë të praktikës me standardet evropiane dhe ndërkombëtare, besimi i qytetarëve ndaj institucioneve – veçanërisht i pjesëtarëve të komuniteteve minoritare –mbetet seriozisht i cenuar.