KUR ADRESAT FSHIHEN PA PARALAJMËRIM

Pasivizimi si dëbim i panjoftuar

Foto: www.objektiv.rs

Bujanoc, qershor 2025

Muajin e kaluar, F.S. (68) nga fshati Bilaç afër Bujanocit, shkoi në stacionin policor për ta rinovuar letërnjoftimin. Një detyrë rutinë që iu kthy në tronditje që siç thotë ajo do ta kujtoj për tërë jetën. Nëpunësja më tha se nuk jam më e/e regjistruar. Më tha: zonjë, ju nuk keni më vendbanim. E pyeta : po ku jetoj unë, moj bijë? Asnjë përgjigje. Vetëm ngritje supesh”.

Ky nuk është rast i izoluar. Sipas një hulumtimi të brendshëm nga tre organizata të rrethit të Pçinjës, realizuar nga marsi deri në maj 2025, një numër i madh qytetarësh nga komunat Bujanoc dhe Preshevë nuk e dinin fare që adresat e tyre ishin pasivizuar derisa tentuan të nxjerrin dokumente, të rregullojnë pronësinë, apo të realizojnë të drejtën për sigurim shëndetësor.

“As ftesë, as shkresë – thjesht zhdukesh nga sistemi”

Pasivizimi i adresave – një mekanizëm ligjor që i lejon policisë të fshijë vendbanimin e një personi që “nuk gjendet” në adresën e regjistruar – po aplikohet gjithnjë e më shpesh pa paralajmërim, pa njoftim dhe më shqetësuesja, pa asnjë përpjekje për komunikim me qytetarët.

Mladen M., jurist nga Vranja, thotë se kjo praktikë po kthehet në dhunë administrative. “Njerëzit nuk informohen, nuk kanë fare dijeni që iu është pasivizuar adresa. Vetëm kur vijnë ta marrin letërnjoftimin mësojnë se sipas shtetit nuk ekzistojnë tutje.  Kjo nuk është administrate. Kjo është fshirje e njerëzve pa mjet ligjor mbrojtjeje”.

Pasivizimi më së shpeshti i prek të kthyerit nga diaspora, personat e moshuar në amvisëritë rurale, por edhe grupet e margjinalizuara që për arsye objektive nuk mund të jenë vazhdimisht në adresat e regjistruara.

Humbja e adresës – humbja e të gjitha të drejtave

Humbja e vendbanimit nënkupton automatikisht edhe humbjen e:

të drejtës për letërnjoftim

sigurimit shëndetësor

mundësisë për t’u kandiduar apo për të votuar

të drejtës për shtesa për fëmijë dhe ndihmë sociale

madje edhe mundësisë për të trashëguar pasuri

Enver B. (45), i cili kishte punuar në Austri për dhjetë vjet, tentoi në maj të nisë procedurën e trashëgimisë pas vdekjes së nënës. U refuzua.Më thanë se nuk jam më i regjistruar. Del që nuk jam më qytetar. Shtëpia është aty, paguaj taksat, i kam të gjitha faturat. Vetëm se… unë nuk ekzistoj më në sistem.

Ku janë institucionet?

Disa zyra lokale për të drejtat e njeriut në jug të Serbisë thonë se po marrin gjithnjë e më shumë ankesa, por se procedura është jotransparente. “Ne nuk kemi marrë asnjë njoftim se do të bëhet pasivizimi në mënyrë sistematike. Kjo ndodh papritur, më së shpeshti para ardhjes së diasporës, si të bëhej një sitë administrative,” thotë Dijana T. nga një organizatë joqeveritare në Bujanoc.

Sipas Ligjit për vendbanim, MPB ka të drejtë të pasivizojë adresën nëse plotësohen kushtet. Por ligji nuk thotë askund që qytetari nuk duhet njoftuar apo nuk i duhet dhënë mundësia të deklarohet.

Kush është i radhës?

F.F., tani me dokumente në dorë dhe me fytyrë të pikëlluar, pyet nëse dikush mendon se çfarë do të thotë të të fshijnë nga vendi yt. “Mbeta pa letërnjoftim, pa të drejta. A nuk është kjo sikur të jesh dëbuar? Vetëm se nuk e di kur të ka ndodhur.”

Dhe ndërsa shteti hesht, e qytetarët bien njëri pas tjetrit në harresën administrative, mbetet pyetja – a do të mbajë ndonjëherë dikush përgjegjësi për faktin se sistemi, në emër të procedurës, në të vërtetë po i fshin njerëzit?”