OP-ED

Pravni nedostaci i praktične posledice pasivizacije adresa u Preševu, Bujanovcu i Medveđi

Piše: Driton Bilalli

 

Albanci u Republici Srbiji se godinama suočavaju sa onim što se naziva pasivizacije adresa prebivališta.

Sproveden kroz Zakon o prebivalištu i boravištu od 2011. godine, mnogi domaći i strani posmatrači su izrazili osnovanu sumnju u selektivnu primenu zakona, posebno prema pripadnicima albanske nacionalne manjine koji žive u opštinama Preševo, Bujanovac i Medveđa. Sve to utiče i na demografsku i etničku strukturu ovog multietničkog regiona, kao što je opština Medveđa, u kojoj su zabeleženi nejveći broj slučajeva pasiviziranih adresa pripadnicima albanske nacionalne manjine.

Ova pasivizacija je dodatno zakomplikovala situaciju albanske zajednice, utičući na njena individualna i kolektivna prava u Republici Srbiji.

Prema važećem zakonu, čitav postupak od početka do kraja u vezi sa pasivizacijom adresa građana prolazi kroz nekoliko faza.

Prvi je zahtev za proveru koji mogu pokrenuti sudovi, drugi organi ili instance, fizička ili pravna lica, nakon čega policija proverava da li određeni građanin živi na navedenoj adresi.

Sledeća faza je kada policija utvrdi da građanin nema prebivalište na navedenoj adresi a nakon toga nadležni organ donosi rešenje o pasivizaciji adrese. Nakon pasivizacije, građanin ima pravo da u roku od 8 dana prijavi činjenicu prebivališta i adrese, podnošenjem žalbe Ministarstvu unutrašnjih poslova.

Po pritužbi građanina, protiv koga je doneto rešenje o pasivizaciji, policija je dužna da ponovo utvrdi činjenično stanje o adresi prebivališta i na kraju donese novo rešenje o utvrđenom stanju.

Ovo u stvari predstavlja prava i obaveze organa koji vodi postupak pasivizacije s jedne strane, kao i prava i obaveze građanina prema kome se vodi postupak pasivizacije, opisane u članu 18. Zakona o prebivalištu i boravištu građana.

Međutim, situacija u praksi je drugačija od pravnih normi. Prema rečima dosta građana koji su bili pasivizirani, u gotovo apsolutnoj većini slučajeva nisu obavešteni kroz rešenje koje je policija dužna da donese nakon provere adrese. Oni su usmeno obavešteni kada se prijave policijskim stanicama za druge slučajeve, kao što je pribavljanje ličnih isprava, odnosno lične karte, pasoša ili vozačke dozvole, u skladu sa stavom 4. člana 18. Zakona o prebivalištu i boravištu.

Tako građani propuštaju zakonski rok da se žale na rešenje koje nikada nisu dobili, a bez njihove krivice. Oni koji i dalje imaju zakonske mogućnosti prinuđeni su da se jave u policijsku stanicu da ih policijski službenici posete na kućnu adresu. I ova poseta nema unapred određen period. Postoje slučajevi kada se policajci pojavljuju više puta, a ima i slučajeva da policija nikada ne ide na proveru činjeničnog stanja. Ovaj period čekanja za građane može trajati i do 6 meseci. Ovo iz razloga što pomenuti zakon ne određuje trajanje postupka provere od strane policijskih službenika. Građanin suočen sa takvim slučajem tokom postupka provere mora stalno biti kući i i da čeka na dolazak policijskih službenika . Prilikom prve posete u kojoj se građanin ne nalazi na navedenoj adresi, donosi se rešenje o ponovnom pasivizaciji adrese. Građanima se na ovo neodređeno vreme uskraćuje svaki angažman, rad ili poseta van navedene adrese, iz straha da policijski službenici mogu doći u posetu u svakom trenutku, a da ih ne zateknu na navedenoj adresi.

Ima i slučajeva, kao na primer u opštini Bujanovac, kada je građanin sa invaliditetom izneo dokaze da je u periodu provere bio u bolnici iz zdravstvenih razloga, ali se to nije smatralo osnovanim opravdanjem.

Pored vremenskog faktora, žalba podrazumeva i angažovanje advokata, što je trošak i opterećenje za građane koji to ne može sebi da priušte. Bez uzimanja u obzir nepoverenje pripadnika albanske nacionalne manjine u pravosudne institucije, a i činjenicu da postupci žalbe na pasivizaciju, od Upravnog do Ustavnog suda, mogu da traju godinama.

Dok studenti i radnici koji privremeno borave u inostranstvu žive u strahu da bi jednog dana mogu biti pasivizirani bez ikakve najave, drugi koji poseduju nekretnine i plaćaju poreze već su pasivizirani, a da to ne znaju.

 

(Autor je pravnik Nacionalnog saveta albanske nacionalne manjine u Republici Srbiji. Ova publikacija omogućena je u okviru projekta Passivization: the right to an adress for all, uz podršku The Rockefeller Brothers Fund (RBF), koji sprovodi Odbor za Ljudska Prava sa sedištem u Bujanovcu. Sadržaj ne odražava nužno stavove The Rockefeller Brothers Fund).