Pasivizimi mes largimit dhe kthimit

Pasivizimi i adresave në komunat e Luginës së Preshevës prej vitesh nuk është vetëm çështje administrative. Për shumë të rinj shqiptarë nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja ai është bërë simbol i pasigurisë — ndjenja se njeriu mund të humbasë të drejtën mbi vendin që e konsideron shtëpinë e tij, edhe atëherë kur përkohësisht ka shkuar për studime, punë apo jetë më të mirë.

Vitet e fundit gjithnjë e më shumë të rinj po largohen. Disa shkojnë në Prishtinë, disa në Tiranë, e shumë në Gjermani, Zvicër apo Austri. Arsyet janë pothuajse gjithmonë të njëjta: mungesa e punës, ndjenja e padukshmërisë politike e institucionale, zhvillimi i ngadalshëm i komunës dhe bindja se përpjekja shpesh nuk vlerësohet sa duhet. Megjithatë, shumica prej tyre nuk duan ta ndërpresin krejtësisht lidhjen me qytetin e vet.

„Nuk dua të jetoj gjithë jetën në mërgim. Do të doja të mund të kthehem, të punoj këtu e të themeloj familje. Por duhet të kem ndjenjën se i përkas këtij vendi“, thotë A. B. (24) nga Presheva.

Në këtë kontekst, çështja e pasivizimit merr kuptim shumë më të thellë. Kur një i ri që studion në një qytet tjetër ose bënë punë sezonale në mërgim mëson se adresa e tij është pasivizuar, ai nuk e përjeton vetëm si procedurë administrative. Shpesh e sheh si mesazh se lidhja e tij me vendlindjen është dobësuar ose vënë në pikëpyetje.

Njëkohësisht, komunitetet lokale në Luginë të Preshevës mbeten gjithnjë e më bosh. Shkollat kanë më gjithnjë e më pak nxënës, rrugët më pak të rinj, e i gjithë rajoni humb energjinë e gjeneratave që mund të bartnin zhvillimin e tij. Problemi më i madh nuk është vetëm largimi, por frika se një ditë do të humbet arsyeja për t’u kthyer.

„Ne nuk kërkojmë që dikush të na mbajë me forcë. Vetëm duam kushte për të cilat do të dëshironim të kthehemi“, thotë L. M. (27) nga Bujanoci.

Prandaj sot mes të rinjve gjithnjë e më shpesh flitet për nevojën e „të drejtës për kthim“, jo në kuptimin formal, por në kuptimin jetësor. Kjo e drejtë nënkupton mundësinë që njeriu, edhe nëse largohet, ta ruajë ndjenjën e përkatësisë, sigurisë dhe perspektivës në vendin e vet.

Lugina e Preshevës prej kohësh jeton mes largimeve dhe kthimeve — mes dëshirës së të rinjve për të parë botën dhe nevojës për të pasur një shtëpi ku mund të kthehen. Pikërisht për këtë arsye, çështja e pasivizimit për shumëkënd nuk është vetëm temë ligji e administrate, por çështje identiteti, dinjiteti dhe e ardhmërisë së një gjenerate të tërë.