Ndërsa në publik pasivizimi i vendbanimit zakonisht paraqitet si një procedurë teknike për rregullimin e regjistrave shtetërorë, zhvillimet në terren, sidomos në prag të cikleve të reja zgjedhore, hapin çështjen e zbatimit të tij politik dhe selektiv.
Humbja e adresës në Luginën e Preshevës, para së gjithash në komunat Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë, prej kohësh nuk është vetëm problem burokratik i individit që nuk mund të nxjerrë letërnjoftim. Ajo mund të shndërrohet në instrument që ndikon në përbërjen e listave zgjedhore, pasojat e të cilit ndihen më fort aty ku lufta për çdo votë është më intensive – në nivel lokal.
Një kategori veçanërisht e cenueshme në këtë proces janë qytetarët që, për shkak të gjendjes ekonomike në Luginën e Preshevës, përkohësisht shkojnë të punojnë jashtë vendit. Sipas legjislacionit në fuqi, kushdo që qëndron jashtë vendit më shumë se 90 ditë është i detyruar të deklarojë qëndrimin e përkohshëm në diasporë, por pa humbur vendbanimin në vendin amë.
Megjithatë, praktika në terren shpesh duket krejt ndryshe. Njerëzit që largohen për disa muaj në emigrim për të ushqyer familjet, e më pas kthehen rregullisht në shtëpitë e tyre, shpesh bëhen objekt i kontrolleve policore. Nëse patrulla shkon dy ose tri herë në adresë në kohën kur qytetari është në punë tremujore jashtë vendit, shpesh nis procedura e pasivizimit. Kur këta njerëz kthehen në shtëpi, në kufi ose në sportelin e MPB-së mësojnë se vendbanimi u është pasivizuar. Përveç pamundësisë për të pasur qasje në shëndetësi apo mbrojtje sociale, kjo masë i përjashton automatikisht edhe nga jeta politike – përmes fshirjes nga lista e njësuar zgjedhore.
Ndikimi i kësaj praktike ndryshon sipas nivelit të zgjedhjeve, dhe arsyet për këtë janë mjaft të qarta.
Në zgjedhjet presidenciale ndikimi i pasivizimit është më pak i dukshëm. Votat nga Lugina e Preshevës përbëjnë vetëm një përqindje të vogël të trupit zgjedhor në nivel republike, prandaj disa mijëra adresa të pasivizuara nuk mund të ndryshojnë ndjeshëm rezultatin përfundimtar të garës presidenciale.
Në zgjedhjet parlamentare ndikimi është dukshëm më i madh. Ulja e numrit të votuesve të regjistruar në komunat me shumicë shqiptare e vështirëson kalimin e pragut natyror për hyrje në parlament nga partitë e pakicave, duke zvogëluar kapacitetin e tyre për të fituar mandate në Kuvendin e Republikës së Serbisë.
Në zgjedhjet lokale pasivizimi mund të ketë ndikim veçanërisht të theksuar në rezultatin zgjedhor. Në komuna të vogla si Medvegja, ku për pushtetin lokal shpesh vendosin vetëm disa qindra vota, fshirja sistematike e një numri më të madh votuesish nga lista zgjedhore mund të ndikojë drejtpërdrejt në formimin e shumicës në kuvend dhe në menaxhimin e resurseve lokale.
Shembull ilustrues është komuna e Medvegjës, ku analizat tregojnë rënie drastike të numrit të votuesve të regjistruar gjatë viteve të fundit pikërisht në vendbanimet me shumicë shqiptare. Kur një pjesë e trupit zgjedhor hiqet në mënyrë administrative, struktura etnike dhe politike e parlamentit lokal ndryshon para se të fillojnë zgjedhjet.
Fshirja nga listat zgjedhore e qytetarëve që përkohësisht punojnë jashtë vendit dërgon një mesazh të rrezikshëm se ata janë për shtetin qytetarë të dorës së dytë, të cilëve nuk u respektohet e drejta e votës. Një praktikë e tillë dëmton thellësisht besimin tashmë të brishtë që komunitetet pakicë kanë ndaj institucioneve të Republikës së Serbisë.
Nëse krahasohet fushata informuese e paralajmëruar nga Trupi Koordinues dhe realiteti në terren para zgjedhjeve të ardhshme, bëhet e qartë se ekziston një mospërputhje serioze. Ndërsa broshurat shpjegojnë procedurat, në terren po zbatohet një përjashtim i heshtur juridik dhe politik i njerëzve. Zgjedhjet që zhvillohen në kushte ku votuesit fshihen nga lista zgjedhore me masa administrative vënë në pikëpyetje legjitimitetin e plotë demokratik të procesit zgjedhor.
Pasivizimi i adresave, prandaj, nuk mund të shihet më vetëm si çështje e evidencës policore, por si çështje e mbrojtjes së të drejtës së votës dhe integritetit të procesit zgjedhor në Serbi.
