Kuvendi i Republikës së Kosovës më 24 prill 2026 miratoi njëzëri Rezolutën për Luginën e Preshevës, një dokument që, ndër të tjera, e vendos në fokus institucional edhe çështjen e pasivizimit të adresave të shqiptarëve në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë.
Rezoluta synon të adresojë në mënyrë më të strukturuar problemet me të cilat përballet komuniteti shqiptar në këtë rajon, duke riafirmuar angazhimin e Kosovës për mbështetje të qëndrueshme politike, institucionale dhe zhvillimore. Dokumenti parasheh një qasje më të koordinuar në disa fusha kyçe, duke përfshirë të drejtat individuale dhe kolektive, arsimin, njohjen e diplomave, zhvillimin ekonomik dhe përfaqësimin institucional.
Megjithatë, një nga çështjet më të ndjeshme dhe më të theksuara në përmbajtjen e Rezolutës është pasivizimi i adresave, i cili përmendet si një praktikë që prek drejtpërdrejt statusin juridik dhe të drejtat themelore të qytetarëve shqiptarë në jug të Serbisë.
Sipas përmbajtjes së dokumentit, pasivizimi i adresave ka pasoja të drejtpërdrejta në jetën e qytetarëve, duke ndikuar në qasjen në dokumente personale, në realizimin e të drejtave civile dhe administrative, si dhe në qasjen në shërbime publike. Për shumë familje, kjo krijon një situatë të vazhdueshme pasigurie juridike dhe institucionale.
Rezoluta e trajton këtë praktikë si pjesë të sfidave më të gjera me të cilat përballet komuniteti shqiptar në Luginën e Preshevës, krahas mungesës së barazisë reale para ligjit, vështirësive në integrimin institucional, mosnjohjes së diplomave, mungesës së zhvillimit ekonomik dhe nën-përfaqësimit në institucionet shtetërore.
Në këtë kuadër, dokumenti thekson nevojën për ndërprerjen e praktikave që mund të kenë karakter diskriminues dhe për krijimin e mekanizmave që garantojnë trajtim të barabartë për qytetarët. Po ashtu, kërkohet një angazhim më aktiv diplomatik që çështjet e Luginës së Preshevës, përfshirë pasivizimin, të trajtohen edhe në dialogun ndërmjet Kosovës dhe Serbisë dhe në përputhje me standardet evropiane.
Rezoluta nënkupton gjithashtu një rol më aktiv të institucioneve të Kosovës në mbështetjen e drejtpërdrejtë të shqiptarëve në këtë rajon, përfshirë mundësinë e krijimit të instrumenteve konkrete financiare dhe zhvillimore, si dhe forcimin e bashkëpunimit me Shqipërinë në funksion të koordinimit të politikave për Luginën e Preshevës.
Në reagimet pas miratimit të Rezolutës, Albulena Haxhiu e cilësoi këtë vendim si një hap drejt forcimit të përkujdesjes institucionale ndaj shqiptarëve në Luginën e Preshevës, duke theksuar rëndësinë e mbështetjes së të drejtave dhe dinjitetit të qytetarëve. Ndërkohë, Shaip Kamberi, si iniciues i Rezolutës, theksoi se përfshirja e çështjes së pasivizimit në këtë dokument paraqet një sinjal të rëndësishëm institucional dhe politik për trajtimin e një problemi që prej vitesh prek shqiptarët në jug të Serbisë.
Në tërësi, Rezoluta përfaqëson një përpjekje për ta vendosur çështjen e pasivizimit dhe problemet e tjera të shqiptarëve të Luginës në një kornizë më të gjerë të angazhimit institucional dhe diplomatik. Megjithatë, efektet konkrete të saj do të varen nga mënyra se si këto angazhime do të përkthehen në masa konkrete dhe politika të zbatueshme për qytetarët e këtij rajoni.
